مسجد جامع قديمى اشبيليه به نام جامع العدبّس منسوب به قاضى عمر بن عدبّس در 214 ق در عصر امير عبد الرحمن اوسط ساخته شده بود ، لكن نسبت به عظمتى كه اشبيليه در زمان موحدين پيدا كرده بود و افزون شدن ساكنان و كثرت موحدين و هيأتهايى كه به ديدارشان مىآمدند ، كوچك بود . زيرا امراى بنى عباد هم در ايام دولتشان اقدامى در اين زمينه نكرده و همه وقت خود را مصروف امور دولتى و ساختن كاخها و عشرتگاهها كرده بودند و چندان به ساختن مساجد نپرداخته بودند . از اين‌رو ، ابو يعقوب يوسف اقدام به ساختن مسجد جامع بزرگ اشبيليه كرد و بناى آن سه سال و يازده ماه به طول انجاميد . خليفه بعد از اتمام كار ، فرمان داد بنّايان و صنعتگران به شهرهاى خود بازگردند ، ولى مسجد عملا تا هفت سال بعد به صورت رسمى براى نماز و اداى خطبه باز نشد ، تا اينكه در روز جمعه 24 ذيحجهء 577 / 30 آوريل 1182 به دست سيد ابو اسحاق ابراهيم ، پسر خليفه ابو يعقوب ، كه والى اشبيليه بود ، افتتاح شد و از اين تاريخ اداى خطبه در مسجد جامع ابن عدبّس قطع گرديد . « 1 » گفتنى است كه موحدين در آغاز ، به تزيين و تذهيب بناها ، بويژه مسجدها نمىپرداختند و آن را از نظر دينى مكروه مىشمردند ؛ بنابراين ، بناهايى كه از آن زمان برجاى مانده همه در نهايت سادگى هستند . اما ، هنگامى كه خلافت دينى ، بعد از عبد المؤمن ، به پادشاهى تبديل شد ، حكام موحدين با سخاوت تمام به تزيين و تذهيب كاخها و مساجد پرداختند ؛ مثلا منبر مسجد جامع اشبيليه مزيّن به صفحات طلا و نقره شد و منارهء مسجد كه بعدها بنا شد به گويهاى بزرگ زرّين زينت يافت . اين مناره هنوز هم در شهر اشبيليه پابرجاست ، ولى قسمت بالاى آن به برج ناقوس كليساى بزرگ اشبيليه تبديل شده است . « 2 » در عهد ابو يعقوب و پسرش ، المنصور ، اشبيليه آباد شد و در آن بناهاى عظيم احداث گرديد . بعلاوه ، اشبيليه در آن زمان مركز كل حكومت موحدين و مركز نظامى آنان محسوب مىشد . « 3 » سرانجام ، موحدين در

--> ( 1 ) . عبد الملك بن صاحب الصلاة ؛ المنّ بالامامه ؛ ص 166 ، 382 به بعد و تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 4 ، ص 56 - 57 . ( 2 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 4 ، ص 57 . ( 3 ) . همان ؛ ج 4 ، ص 506 - 507 .